พลิกฟื้นดอยผาฮี๊ : พลังเด็กและชุมชนในการดูแลสิ่งแวดล้อมและสายน้ำ
เยาวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
บ้านผาฮี๊ หมู่ที่ 10 และหมู่ที่ 11 ตำบลเวียงพางคำ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เป็นชุมชนบนพื้นที่สูงที่มีความงดงามทางธรรมชาติและเป็นแหล่งท่องเที่ยวโฮมสเตย์ที่สำคัญ ด้วยบริบทพื้นที่ตั้งอยู่บนดอยห่างจากตัวเมือง ประกอบกับความเจริญที่หลั่งไหลเข้ามา ทำให้ปัญหาเรื่องขยะและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติกลายเป็นความท้าทายสำคัญที่ชุมชนต้องเผชิญ โครงการพัฒนาเด็กและเยาวชน มูลนิธิดรุณาทรได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนเยาวชนให้ลุกขึ้นมาดูแลสิ่งแวดล้อมรอบตัวอย่างยั่งยืน
ที่มาของปัญหา
ด้วยความที่ชุมชนบ้านผาฮี๊ ตั้งอยู่บนภูเขาสูงและเป็นพื้นที่ต้นน้ำ การบริหารจัดการขยะจึงทำได้ยากกว่าพื้นที่ราบ ขยะที่ไม่สามารถย่อยสลายได้มักถูกสะสมหรือฝังกลบแบบไม่ถูกวิธี ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและแหล่งน้ำที่อยู่ต้นน้ำ นอกจากนี้ ในช่วงฤดูฝน พื้นที่ดังกล่าวยังเผชิญกับปัญหาดินสไลด์เนื่องจากสภาพดินส่วนใหญ่เป็นดินปนทราย ประกอบกับภัยแล้งที่ส่งผลกระทบต่อการขาดแคลนน้ำอุปโภคบริโภค ปัญหาเหล่านี้ล้วนเป็นภัยคุกคามต่อวิถีชีวิตและการเกษตรของคนในชุมชน
จุดประสงค์
คริสตจักรบ้านลาหู่ ผาฮี้ ได้ดำเนินโครงการเยาวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมขึ้น โดยมีจุดประสงค์ดังต่อไปนี้
- เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและการจัดการขยะให้แก่เด็กและเยาวชนตั้งแต่ระดับครอบครัวสู่ชุมชน
- เพื่อลดปริมาณขยะและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับขยะผ่านกระบวนการธนาคารขยะและการประดิษฐ์สร้างสรรค์
- เพื่อบรรเทาปัญหาภัยแล้งและลดความรุนแรงของกระแสน้ำหลากผ่านการสร้างฝายชะลอน้ำธรรมชาติ
การดำเนินงาน
คริสตจักรบ้านลาหู่ ผาฮี้ ได้ดำเนินโครงการเยาวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ในประเด็นต่าง ๆ ที่สำคัญ ดังต่อไปนี้
- โครงการธนาคารขยะ : ทางโครงการได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องเข้าสู่ปีที่ 8 โดยเริ่มต้นจากการเก็บขยะ สู่การต่อยอดจัดตั้งระบบธนาคารขยะให้เด็ก ๆ แยกขยะหน้าบ้านของตนเอง มีการคัดแยกขยะที่สามารถนำไปแปรรูปหรือจำหน่ายได้ โดยมีเยาวชนรุ่นพี่ทำหน้าที่เป็นแกนนำคอยดูแลและถ่ายทอดความรู้ให้น้อง ๆ
- กิจกรรมสร้างสรรค์งานฝีมือ : ในบางสัปดาห์จะมีการนำขยะพลาสติกมาประดิษฐ์เป็นโมบายและงานฝีมือ เพื่อฝึกทักษะและสร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าของวัสดุเหลือใช้
- การสร้างฝายชะลอน้ำและปลูกป่า : ร่วมมือกับเขตดอยตุงและเครือข่ายชุมชน ในช่วงหน้าแล้งเยาวชนกลุ่มอนุชน จะร่วมกันสร้างฝายชะลอน้ำด้วยวัสดุธรรมชาติ เช่น ไม้ไผ่และก้อนหิน เพื่อช่วยชะลอความรุนแรงของกระแสน้ำ ลดแรงปะทะ และกักเก็บความชุ่มชื้นให้กับผืนป่า
ผู้มีส่วนร่วม
- เด็กและเยาวชน : เป็นกำลังหลักในการดำเนินกิจกรรม ทั้งการแยกขยะและการสร้างฝายชะลอน้ำ
- องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจำตำบล (รพ.สต.) : สนับสนุนถังขยะแยกประเภท ให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดการขยะอันตราย และตรวจสุขภาพดูแลสุขภาวะในชุมชน
- ผู้ปกครองและผู้นำชุมชน : ให้ความร่วมมือในการสอดส่องดูแล คอยย้ำเตือนเรื่องการคัดแยกขยะภายในครอบครัว และรับรู้การดำเนินกิจกรรมในทุกภาคส่วน
จำนวนผู้ร่วมทำกิจกรรม
- กิจกรรมด้านขยะ : มีเด็กและเยาวชนเข้าร่วมประมาณ 60 คน ช่วงอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไปจนถึงระดับมหาวิทยาลัย (อายุประมาณ 22 ปี) โดยมีน้อง ๆ ที่เรียนต่อต่างพื้นที่กลับมาช่วยเป็นแกนนำในช่วงปิดเทอม
- กิจกรรมสร้างฝายชะลอน้ำ : มีเยาวชนเข้าร่วมประมาณ 8 คน ในช่วงอายุ 15 ถึง 20 ปี
ผลที่เกิดขึ้น
การดำเนินกิจกรรมดังกล่าวส่งผลให้เด็กและเยาวชนเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในเชิงบวกอย่างเห็นได้ชัด พวกเขามีความรู้ความเข้าใจเรื่องการย่อยสลายของขยะ สามารถแยกขยะได้อย่างถูกต้องและนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้จริง ไม่เพียงแต่ทำเฉพาะในโครงการเท่านั้น แต่ยังนำความรู้เหล่านี้กลับไปปฏิบัติจริงที่บ้านจนกลายเป็นกิจวัตร นอกจากนี้ ชุมชนยังสามารถบรรเทาปัญหาขยะตกค้างและลดผลกระทบต่อแหล่งน้ำต้นน้ำ ขณะเดียวกัน ฝายชะลอน้ำที่สร้างขึ้นก็ช่วยลดความรุนแรงของกระแสน้ำและเพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่พื้นที่ในช่วงหน้าแล้งได้อย่างมีประสิทธิภาพ
“จากที่เราดูจากพัฒนาการของเด็กในเรื่องการดูแลสิ่งแวดล้อมผ่านกิจกรรมที่เราทำ ด้วยความเป็นเด็ก เขาอาจจะมีกินทิ้งกินขว้างบ้าง แต่เมื่อเราสอนเขาว่าสิ่งนี้มันย่อยได้นะ อันนี้เอามาแปรรูปเป็นงานฝีมือได้ ส่วนขยะแบบนี้ขายเปลี่ยนเป็นเงินได้ เขาก็จะเริ่มเรียนรู้ ไม่ใช่แค่มาโครงการ แต่เราปลูกฝังว่าเวลาอยู่ที่บ้านเขาก็สามารถแยกขยะเองได้ครับ” นายพนา ไกซิง โครงการพัฒนาเด็กและเยาวชน คริสตจักรบ้านลาหู่ ผาฮี้ TH381
เสียงของเยาวชน
เปาโล หนึ่งในเยาวชนโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชน คริสตจักรบ้านลาหู่ ผาฮี้ TH381 ที่เข้าร่วมกิจกรรมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม กล่าวถึงบทบาทของตนในการเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาสิ่งแวดล้อมว่า
“ผมสนใจเข้าร่วมโครงการนี้ เพราะอยากเรียนรู้เรื่องการดูแลสิ่งแวดล้อมและอยากมีส่วนช่วยชุมชนของเรา ผมได้เรียนรู้เรื่องการคัดแยกขยะ การลดปริมาณขยะ และการนำสิ่งของบางอย่างกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ รวมถึงได้ช่วยกันเก็บขยะและดูแลพื้นที่ในชุมชน ทำให้ได้เรียนรู้จากการลงมือทำจริง ไม่ใช่แค่เรียนจากในห้องเรียน ผมประทับใจที่สุด คือการได้ทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อน ๆ และคนในชุมชน ทุกคนช่วยกันคนละไม้คนละมือ ทำให้เห็นว่าถ้าพวกเราร่วมมือกัน เรื่องเล็ก ๆ ก็สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ดีให้กับชุมชนได้ครับ”
เช่นเดียวกับซารา อีกหนึ่งเยาวชนที่ให้ความสำคัญและเห็นคุณค่าของสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบตัว
“สิ่งที่ทำให้หนูสนใจคือ หนูอยากรู้ว่าตัวเราเองสามารถช่วยดูแลสิ่งแวดล้อมได้อย่างไรบ้าง เพราะเรื่องขยะเป็นเรื่องที่อยู่ใกล้ตัวเรามาก สิ่งที่หนูประทับใจมากที่สุด คือการได้เห็นพื้นที่ที่เราเคยคิดว่าเปลี่ยนแปลงอะไรไม่ได้ กลับสะอาดขึ้นได้จากการที่ทุกคนช่วยกัน และหนูก็คิดว่าตัวเองมีความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้นค่ะ ก่อนทิ้งขยะหนูจะคิดมากขึ้นว่าควรทิ้งตรงไหน หรือสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ไหม และพยายามลดการสร้างขยะที่ไม่จำเป็น นอกจากนี้หนูยังรู้สึกว่าการดูแลสิ่งแวดล้อมไม่ใช่หน้าที่ของคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นเรื่องที่ทุกคนสามารถช่วยกันได้ค่ะ”
ดาวิด เด็กชายที่สนใจในเรื่องการทำฝายชะลอน้ำเพื่ออนุรักษ์ป่าและน้ำในชุมชน ได้กล่าวเอาไว้อย่างน่าประทับใจว่า
“ผมสนใจเข้าร่วมกิจกรรมเพราะอยากมีส่วนช่วยดูแลธรรมชาติและแหล่งน้ำในชุมชนครับ และอยากเรียนรู้ว่าฝายน้ำมีประโยชน์อย่างไรต่อป่าและชุมชน ผมได้ช่วยกันทำฝายชะลอน้ำ โดยช่วยเตรียมวัสดุ ขนหินและไม้ และช่วยจัดเรียงวัสดุบริเวณลำห้วย รวมถึงช่วยเก็บขยะและดูแลพื้นที่รอบ ๆ ให้สะอาด หลังจากเข้าร่วมกิจกรรม ผมรู้สึกว่าตัวเองใส่ใจสิ่งแวดล้อมมากขึ้นครับ เข้าใจว่าป่าและแหล่งน้ำมีความสำคัญต่อชีวิตของเรา และการดูแลธรรมชาติสามารถเริ่มต้นจากเรื่องเล็ก ๆ เช่น ไม่ทิ้งขยะลงในลำห้วย ช่วยรักษาความสะอาด และช่วยกันดูแลป่าและแหล่งน้ำในชุมชนครับ”
ขอบคุณผู้ให้สัมภาษณ์ : นายพนา ไกซิง โครงการพัฒนาเด็กและเยาวชน คริสตจักรบ้านลาหู่ ผาฮี้ TH381
มูลนิธิดรุณาทร
57/7 ซอย 3 ถนนทุ่งโฮเต็ล ตำบลวัดเกต อำเภอเมือง
จังหวัดเชียงใหม่ 50000
โทรศัพท์ : 053 266 426 ถึง 9
Email : cithpr@gmail.com