พลิกฟื้นดอยผาฮี๊ : พลังเด็กและชุมชนในการดูแลสิ่งแวดล้อมและสายน้ำ

เยาวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

สุดเส้นทางของอำเภอแม่สะเรียง มีหมู่บ้านของพี่น้องปกาเกอะญอเล็ก ๆ ริมแม่น้ำสาละวินชื่อ “บ้านท่าตาฝั่ง” ที่ไม่ใช่แค่ภูมิประเทศที่มีความอุดมสมบูรณ์เท่านั้น แต่ที่นี่คือห้องเรียน แหล่งอาหาร และสิ่งทรงสร้างที่พระเจ้ามอบหมายให้มนุษย์ “ดูแลและปกป้อง”

ที่มา : ปัญหาที่เด็กๆและชมชนต้องเผชิญ

ตั้งแต่ปี 2018 นางสาวลาหมึทอ ดั่งแดนวิมาน ครูวิทยากรโครงการศูนย์พัฒนาเด็กและเยาวชนคริสตจักรท่าตาฝั่งพบว่าชุมชนต้องเผชิญกับปัญหาทางด้านสิ่งแวดล้อมหลายชั้น ทั้งโครงการเขื่อนบนแม่น้ำสาละวิน ที่อาจทำให้หมู่บ้านจมหาย การปนเปื้อนสารหนูเกินมาตรฐาน 5–10 เท่า (ตรวจพบเมื่อ ส.ค.–ก.ย. ปีที่ผ่านมา ร่วมกับอาจารย์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่) ข้อจำกัดการเข้าถึงข้อมูล เพราะสัญญาณอินเทอร์เน็ตแทบใช้ไม่ได้และผู้ปกครองหลายคนอ่านไทยไม่ออก รวมถึงประเด็นที่ดินและไร่หมุนเวียน ที่กระทบวิถีชีวิตดั้งเดิม ดังนั้น คริสตจักรจึงตั้งโจทย์ใหม่แทนที่จะปกป้องเด็กด้วยการไม่บอกถึงปัญหาที่สะสมมายาวนาน แต่ให้เล่าความจริงด้วยภาษาที่เด็กเข้าใจ

กิจกรรมที่ดำเนินการ

  • Art Story
    ใช้ศิลปะจากวัสดุธรรมชาติริมหาดทรายสาละวินเล่าเรื่องชุมชน ต่อยอดสู่นิทรรศการวันชนเผ่า และเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ไทยรัฐ
  • บทเพลงและดนตรี
    เยาวชนแต่งเพลงพร้อมท่าประกอบ สื่อสารเรื่องการป้องกันตัวเองจากสารหนูให้เด็กเล็กและคนในชุมชนเข้าใจ
  • ตรวจวัดคุณภาพน้ำโดยเยาวชน (Citizen Science)
    ร่วมกับโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการภาคประชาชนและอาจารย์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อบรมการใช้เครื่องมือ เก็บตัวอย่างน้ำ–ดิน–พืช และอ่านผล พร้อมทั้งกำหนดการตรวจต่อเนื่อง ทุก 3 เดือน
  • ผลิตสื่อโดยเยาวชน
    มีการประกวด “การสื่อสารสิ่งแวดล้อมในหมู่บ้านของฉัน” เผยแพร่ผ่านเพจ Salween Youth Network, Tha Ta Fang Church และ Salaween Life
  • ค่ายสิ่งแวดล้อมและจิตอาสาเก็บขยะ
    เดือนละ 1 ครั้ง รอบๆหมู่บ้าน แบ่งโซนท่าน้ำและบนดอย
  • วิถีชีวิตและความมั่นคงทางอาหาร
    ไร่หมุนเวียน เกษตรปลอดสารเคมี เก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ดั้งเดิม และโครงการน้ำมันงาดำที่พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์พร้อมใช้
  • เวทีสาธารณะ
    ทุกวันที่ 14 มีนาคม ร่วมกับหมู่บ้านอื่นแสดงพลังปกป้องแม่น้ำและชุมชน

ผลที่เกิดขึ้น

เด็ก ๆ สามารถอธิบายสิทธิของตนเองและทรัพยากรในชุมชนได้  สามารถใช้เครื่องมือวิทยาศาสตร์ได้จริงโดยไม่หวาดกลัว และกลายเป็น “ข้อพิสูจน์” ที่ช่วยสื่อสารกับพ่อแม่ ชุมชนเปลี่ยนจากผู้รับข้อมูลเป็นผู้ให้ข้อมูลแก่หน่วยงานภายนอก

นอกจากนั้น ยังทำให้เกิดเครือข่ายเยาวชนสาละวิน (Salween Youth Network) สร้างแกนนำมาแล้ว 5 รุ่น มีเยาวชนเป็นตัวแทนประเทศไทยร่วมเวที AICHR เป็นยุวทูตสื่อสารกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นำเสนอผลงานที่ฟิลิปปินส์ 2 ครั้งและเวียดนาม พร้อมร่วมออกแบบหลักสูตร Ecology Child Rights

จำนวนผู้ร่วมกิจกรรม

ลักษณะกิจกรรม

จำนวนเด็กที่เข้าร่วม

กลุ่มเด็กเล็ก (อนุบาล–ประถมต้น)

10–20 คน/รอบ

กลุ่มเด็กโต (ประถมปลาย–เยาวชน)

30 คนขึ้นไป/รอบ

ค่ายสิ่งแวดล้อม

50–60 คน/ครั้ง

แกนนำ Salween Youth Network

5 รุ่น รุ่นละราว 20 คน

จำนวนผู้ร่วมทำกิจกรรม

  • กิจกรรมด้านขยะ : มีเด็กและเยาวชนเข้าร่วมประมาณ 60 คน ช่วงอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไปจนถึงระดับมหาวิทยาลัย (อายุประมาณ 22 ปี) โดยมีน้อง ๆ ที่เรียนต่อต่างพื้นที่กลับมาช่วยเป็นแกนนำในช่วงปิดเทอม
  • กิจกรรมสร้างฝายชะลอน้ำ : มีเยาวชนเข้าร่วมประมาณ 8 คน ในช่วงอายุ 15 ถึง 20 ปี

ผู้มีส่วนร่วม

เด็กและเยาวชน ผู้ปกครอง ผู้นำชุมชนและคริสตจักร คณะครูและเจ้าหน้าที่โครงการ ร่วมกับภาคีเครือข่าย ได้แก่ มูลนิธิดรุณาทร (คอมแพสชัน) นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการภาคประชาชน ศูนย์พัฒนาเครือข่ายเด็กและชุมชน เครือข่ายเยาวชนสองฝั่งสาละวิน และเครือข่ายจากตาก เชียงใหม่ (อมก๋อย) สบเมย

เสียงของเยาวชน

“เป้าหมายในอีก 3–5 ปีข้างหน้า คือการผลักดันเสียงของเยาวชนให้ไปถึงเวทีระดับโลก ควบคู่กับการพัฒนาศักยภาพของคนทำงานในพื้นที่ให้สื่อสารผลงานของเด็กออกไปได้ดีขึ้น ขณะที่เสียงสะท้อนจากเด็ก ๆ บอกว่าพวกเขาอยากออกไปทัศนศึกษาและเรียนรู้จากพื้นที่อื่น อยากมีกิจกรรมความร่วมมือกับเพื่อนเยาวชนอีกฝั่งชายแดน   สิ่งที่สำคัญยิ่งกว่างบประมาณ คือ การเปิดพื้นที่ให้เด็กและเยาวชนมากขึ้น โดยไม่ตัดสินว่าเรื่องสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องของผู้ใหญ่เท่านั้น เพราะคนที่กำลังจะเป็นผู้ใหญ่ในวันข้างหน้า ก็คือเด็กที่อยู่ตรงหน้าเราในวันนี้ค่ะ”

นางสาวลาหมึทอ ดั่งแดนวิมาน กล่าว

คำว่า “สิ่งแวดล้อม” อาจฟังดูใหญ่และไกลตัว แต่บทเรียนจากท่าตาฝั่งชวนให้เราเริ่มต้นที่คำที่เล็กกว่านั้น คือคำว่า “บ้านเกิด”

กิจกรรมในโครงการ

กิจกรรมตรวจวัดค่าสารหนูในแม่น้ำสาละวิน

กิจกรรมวันรณรงค์วันหยุดเขื่อน

กิจกรรมทำน้ำมันงา

cithpr@gmail.com

Social Media 

มูลนิธิดรุณาทร

57/7 ซอย 3 ถนนทุ่งโฮเต็ล ตำบลวัดเกต อำเภอเมือง
จังหวัดเชียงใหม่ 50000
โทรศัพท์ : 053 266 426 ถึง 9
Email : cithpr@gmail.com